ER IS GEEN DEMOCRATISCH GEKOZEN REGERING….
- ER IS EEN DUUR DOOR U BETAALT TONEELSTUK
Er
is een besloten CLOWNSCLUB die zich voordoet als overheid. Een
wisselende cast van politici, donateurs, consultants, lobbyisten,
aannemers, bureaucraten, mediamanagers en professionele kletskousen
staat achter een enorm marmeren gordijn te doen alsof ze het land
besturen, terwijl de rest van ons mag ruziën over welke acteur de
microfoon in handen krijgt. Ze leiden ons niet. Ze houden de illusie in
stand dat iemand ons leidt.
Dat is de truc.
Leiderschap vereist
verantwoordelijkheid. Leiderschap betekent een beslissing nemen, de
gevolgen aanvaarden, het publiek recht in de ogen kijken als het mislukt
en accepteren dat je daardoor je positie zou kunnen verliezen. Wat dit
fenomeen ook is, het is dat ongemak inmiddels ontstegen.
Niemand
is nog verantwoordelijk. Alles is op de een of andere manier gebeurd
door de vorige regering, de volgende regering, de rechtbanken, het
Parlement, de Senaat, de parlementair adviseur, de overheidsinstanties,
de markten, buitenlandse regeringen, bureaucratische procedures, een
naamloze ambtenaar, een commissie waar niemand ooit van heeft gehoord.
Blijkbaar wordt de regering voortdurend verslagen door papierwerk dat ze
zelf heeft opgesteld.
Ongelooflijk.
En om de paar jaar wordt het
publiek weer de schouwburg in geloodst; we krijgen een gelamineerde
menukaart in handen gedrukt en horen dat democratie inhoudt dat we mogen
kiezen aan welke tafel men mag blijven serveren vanuit dezelfde keuken.
Dan volgt weer hetzelfde ritueel.
De toespraken, de vlaggen, de
hoorzittingen, de streng geformuleerde brieven, de onderzoeken naar
onderzoeken over onderzoeken.
Iedereen doet woedend. Iedereen eist
antwoorden. Iedereen belooft verantwoording. Dan gaan de camera's uit en
zitten op de een of andere manier dezelfde mensen nog steeds in
dezelfde gebouwen, incasseren ze dezelfde salarissen, nemen ze
telefoontjes aan van dezelfde donateurs, huren ze dezelfde consultants
in, gunnen ze opdrachten aan dezelfde kliekjes en leggen ze aan gewone
mensen uit waarom er absoluut niets gedaan kan worden. Dat is geen
leiderschap, dat is theatermanagement. Het land is veranderd in één
enorme toneelproductie, waarbij de burgers tegelijkertijd het publiek,
de arbeiders, de financiers en de schoonmaakploeg zijn. Wij kopen de
kaartjes, wij bouwen het podium, wij betalen de acteurs, wij financieren
de belichting.
En toch krijgen we tijdens de voorstelling te
horen dat we onze mond moeten houden. Ondertussen schuilt er achter de
schermen een politiek ecosysteem dat zo incestueus is dat uiteindelijk
iedereen voor iedereen werkt.
De politicus wordt consultant. De
consultant wordt lobbyist. De lobbyist wordt televisie-expert. De
televisie-expert treedt toe tot een regering.
De overheidsfunctionaris
verlaat de politiek en gaat werken bij het bedrijf waarop hij voorheen
toezicht hield. En zes maanden later verschijnt hij weer op televisie om
uit te leggen waarom de huidige gang van zaken volkomen normaal is. Het
is 's werelds duurste stoelendans, met dit verschil dat de stoelen van
belastinggeld zijn betaald en er op de een of andere manier steeds
dezelfde achterwerken op belanden.
Het vreemdste is nog wel dat
een groot deel van het moderne bestuur niet gericht lijkt te zijn op het
oplossen van problemen, maar op het sturen van de publieke perceptie
ervan.
Heb je last van inflatie? Hier is een communicatiestrategie. Is
wonen onbetaalbaar? Hier is een werkgroep.
Stort de zorg in? Hier is een
commissie.
Vervalt de infrastructuur? Hier is een persconferentie.
Zijn
mensen woedend? Verander de slogan.
Niets getuigt zo van een
goed functionerende beschaving als het betalen van duizenden mensen om
uit te leggen waarom datgene wat zich recht voor je neus afspeelt,
eigenlijk niet zo in elkaar zit als jij denkt.
Daarom voelen zoveel
mensen zich politiek dakloos. Omdat burgers zich ergens onderweg niet
langer vertegenwoordigd voelden, maar eerder als objecten die 'verwerkt'
worden. Geënquêteerd, gesegmenteerd, getarget, gepolst, bestookt met
marketing, gemanaged.
Elke verkiezingsperiode herinnert iedereen zich plotseling je naam.
Ze
ontdekken je buurt. Ze maken zich grote zorgen over je
boodschappenrekening. Ze stropen de mouwen op alsof ze net een
versnellingsbak hebben gerepareerd. Maar zodra de verkiezingsdag voorbij
is, verdwijnen ze weer in gebouwen vol beveiligers, waar gewone mensen
drie formulieren, twee afspraken en het bloed van een middeleeuwse
heilige nodig hebben om überhaupt iemand te kunnen spreken.
En dat
moeten we dan een representatieve democratie noemen? Soms voelt het
eerder als een geheim genootschap met uitstekende branding. Niet geheim
omdat niemand hun namen kent, maar geheim omdat niemand buiten de club
lijkt te begrijpen hoe er in vredesnaam beslissingen worden genomen.
Je
kunt de hoorzittingen volgen, de wetsvoorstellen lezen en de
verkiezingen op de voet volgen, om er vervolgens achter te komen dat
enorme beslissingen die miljoenen mensen raken, op de een of andere
manier zijn voortgekomen uit gesprekken waar het publiek nooit bij
betrokken was – tussen instellingen die de meeste burgers niet eens bij
naam kunnen noemen, en volgens regels waarvan niemand zich herinnert ze
ooit te hebben goedgekeurd.
Vervolgens krijgen we het
eindproduct voorgeschoteld met de boodschap: dit is democratie.
Nee,
democratie houdt niet slechts in dat je de beheerders van de illusie mag
kiezen. Democratie vereist dat het publiek er daadwerkelijk toe doet,
ook nadat de stemmen zijn geteld. Een regering die die naam waardig is,
zou meer beducht moeten zijn voor het teleurstellen van de bevolking dan
voor het teleurstellen van donateurs. Ze zou verantwoording moeten
afleggen zonder dat daar een ontcijferingscode voor nodig is. Ze zou
moeten kunnen toegeven dat ze heeft gefaald, zonder eerst een onderzoek
te laten instellen naar de vraag of er technisch gezien wel sprake was
van falen.
En politici moeten niet vergeten dat die imposante
gebouwen niet van hen zijn. De bureaus zijn niet van hen. De titels zijn
niet van hen. De instituties zijn niet van hen. Zij zijn slechts
tijdelijke gebruikers.
Het publiek is er blijvend; want zodra de
overheid niet meer is dan een ingewikkelde act om mensen te laten
geloven dat er iemand met verstand van zaken achter het gordijn staat,
zal er uiteindelijk iemand in de zaal opmerken dat de microfoon niet is
aangesloten. En zodra genoeg mensen dat doorhebben, wordt die illusie
het lastigste onderdeel van het bestuur.
